SISMS
RSS
czwartek, 22 czerwca 2017, 173 dzień roku, imieniny Pauliny, Sabiny, Tomasza
Zamknij pasek info24
INFO24
Wydrukuj stronę Poleć znajomemu
x

Zapraszam do obejrzenia strony Miejscowości - Nasza Gmina - Urząd Gminy Przechlewo.

 

Pobierz PDF

Miejscowości

 
Czosnowo

Pierwszy raz wzmiankowane w dokumencie z 1437 roku jako Zossna, potem (XVI w.) występuje jako Czosnaw. W czasach niemieckich wieś zwana była Ulrichsdorf. W XVII w. dziedzicami byli tu Czecholewscy i Garczyńscy. Czosnowo należało także do rodziny starosty Józefa Drogosława Skórzewskiego. Po 1830 roku dobra należały do kapitana Franciszka Karola Seglera. (oprac. M. Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wyd. drugie poprawione z 2000r.) Dzisiaj Czosnowo należy do sołectwa Sąpolno, liczy sobie 32 stałych mieszkańców. Wieś jest pięknie położona wśród lasu nad jez. Sosnowo a i nad Brdę niedaleko. Wymarzone tereny na spacery. (HF)

Dąbrowa

Wieś szlachecka Dąbrowa należy do pierwszych wzmiankowanych na Ziemi Człuchowskiej (1326r – Damrovy). Znamy XIV – wieczne nazwy miejscowe: jezioro Rybna, Dębowy Las, Cieszerzino. Jednak człowiek pojawił się tu wcześniej. Świadczą o tym znalezione naczynia i groby skrzynkowe przedsłowiańskich plemion ludności kultury łużyckiej (120-500 p.n.e.). Jan Długosz w „Historii Polski” wymienia pod 1466 rokiem Jerzego z Dąbrowy (Dabrowski, von de Damerow). Za ofiarną walkę na rzecz Polski, w czasie wojny trzynastoletniej, został mianowany starostą człuchowskim (1463-19.VI.1478). Dowodem świetności Dąbrowy jest cmentarz rodowy (pocz. XX w.), dwór oraz zespół budynków folwarcznych. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice wyd. drugie poprawione z 2000 r.). W 1949 roku, w którym zakończyły działalność Państwowe Nieruchomości Ziemskie, w Dąbrowie utworzono jedno z pierwszych,nowe przedsiębiorstwo rolne – Państwowe Gospodarstwo Rolne. PGR-y przetrwały do roku 1991. Dzisiaj Dąbrowa jest wsią sołecką, ma 285 stałych mieszkańców. Okazały dwór ( i park) dawniej siedziba PGR (do 1991 r.) należy od paru lat do prywatnego właściciela, który powoli przywraca mu dawną świetność. Funkcję sołtysa sprawuje Pani Maria Matuszczak. (HF)

Dobrzyń

Folwark ten utworzono w czasach pruskich na gruntach szczycieńskich. Na mapie z 1806 roku zaznaczony jest pod nazwą Seehof, a około 1900 r. nazywany był Sorge. (kłopot, troska, nazwa powstała prawdopodobnie w nawiązaniu do często zmieniających się właścicieli). Po wojnie osiedle zwano Jeziorną, Jeziorno. Świadkami historii Dobrzynia są bardzo stare dęby rosnące w okolicy dawnego dworu. (oprac. M. Wikaryjczak „Przechlewo i okolice”, wydanie drugie poprawione z 2000 r.) Dziś Dobrzyń należy do sołectwa Szczytno. Mieszka tutaj 27 stałych mieszkańców. W latach 1945 – 1948 kiedy to dzielono w naszej gminie tzw. ziemię „obszarniczą”, Dobrzyń wchodził w skład drugiego zespołu majątkowego. W latach 1977-1979 wybudowano tutaj przemysłową fermę tuczu trzody chlewnej. Od 15.04.1994 roku fermę przejął „Poldanor”- spółka duńskich rolników. Z malutkiego Dobrzynia, leżącego na skraju lasu, blisko do pięknych jezior: Poddębia, Szczytna i Krępska. Wymarzone miejsce na weekendowe wypady i popołudniowe spacery. Miłośnicy przyrody spotkają się tutaj oko w oko z lisem, sarną czy jeleniem, a i o spotkanie z dzikiem nietrudno. (HF)

Dolinka

Osiedla zwane dawniej Schönthal powstało w 1887 r., gdy kupiec drzewa Matz założył tutaj młyn i tartak. Wraz z ich zamknięciem zmniejszała się liczba mieszkańców: z 22 w 1895 do 15 dziesięć lat później. Założono tu nawet szkołę (dla Zawady), którą połączono w 1934 roku ze szkołą w Szczytnie. Przed wojną w budynku szkoły zorganizowano schronisko młodzieżowe. Odbywały się tu kursy i wykłady dla nauczycieli pod tytułami; „Hitler jako wychowawca”, „Działalność rozkładowa Żydów”, „Idea bohaterstwa rasy nordyckiej”. Potem ci nauczyciele propagowali ideologię nazistowską w szkołach. W domach rybaków mieszkali bracia Granitzke, którzy rywalizowali z kormoranami w połowie ryb. (oprac. M. Wikaryjczak „Przechlewo i okolice”, wydanie drugie poprawione z 2000 r.) Dziś w Dolince, która należy do sołectwa Pakotulsko, mieszka tylko 2 stałych mieszkańców. Z mostu na Brdzie można podziwiać piękno otaczającej Dolinkę przyrody z Brdą w roli głównej. (HF)

Garbek (Nowy Dwór – Neuhoff)

Wieś o charakterze przysiółka ulicowego w Gminie Przechlewo, położona wśród wzniesień morenowych. Nazwa związana z topografią terenu, w tym przypadku jakiegoś wzniesienia, nierówności na tyle charakterystycznej, że znalazło to odbicie w nazwie. W pobliżu wsi znajdują się jeziora Garbek i Żychce. (z niem. Neuhof). Od najdawniejszych czasów Garbek był połączony z Nową Wsią. Król Zygmunt August w 1549 roku oddał Konarskim herbu Kolczyk te wsie w lenno. Dzierżawcami tutejszego folwarku byli: Michał (sekretarz królewski, później ochmistrz Władysława Wazy) i Krzysztof (dyplomata, dworzanin królewski). W 1713 roku dzierżawiła Garbek (Nowy Dwór) Marianna z Czapskich Tuchołkowa, wdowa po Kazimierzu, kasztelanie gdańskim. Następnie właścicielem był kasztelan gdański, Piotr Tuchołka. Później (XVIII w.) gospodarował tu wicewojewoda Linski i następnie jego syn. W latach 1781 – 1834 dziedzicami majątku byli Żyndowie. W 1785 roku Kazimierz Żynda, szlachcic z Litwy uzyskał od króla pruskiego Fryderyka II przywilej na posiadanie wsi „ze szczególnej łaski królewskiej”. Nowy właściciel założył Nową Karczmę. Po jego śmierci w 1821 roku (pochowany w Konarzynach) majątek odziedziczył jego syn Józef. Powiększył majątek o część Żychc i założył folwark Miroszewo. Będąc także plenipotentem Skórzewskich zarządzał w ich imieniu dobrami giemelskimi i konarzyńskimi. W 1834 roku majątek w Garbku wykupił Joachim Finck. Jego syn Joachim założył folwark w pobliskim Jarzębniku, który pozostawał własnością rodziny do 1945 roku. Dobra garbkowskie zostały rozparcelowane między niemieckich rolników w 1920 roku. W XIX wieku mieszkało tu sporo ludności kaszubskiej. W 1892 roku 95 mieszkańców Garbka czuło się Kaszubami. W latach 1937 – 39 Paul Rubath uczestniczył w przygotowaniu szkiców regionalnych „Das Schlochauer Ordensland” (zeszyty dla szkół). W 1939 roku w 38 budynkach mieszkało 167 osób. Trzy osoby były zatrudnione w rzemiośle, jedna w handlu, a 119 w rolnictwie i leśnictwie. Po wojnie prowadzono tu badania archeologiczne na stanowiskach kultury łużyckiej i pomorskiej.

Jemielno (Płaszczyca)

Wieś wzmiankowana jest pierwszy raz w dokumencie z 1326 roku. Na początku XIV wieku właścicielem był rycerz Ditterich Schiltberg. W 1437 r. Jemielno występuje pod nazwą Gemeln. Jednak dopiero w XVI stuleciu występuje jako wieś szlachecka Gramlin. Pod rokiem 1648 dziedzicami „Giemly i Gwiazdy” są Jan Węglikowski, Hellwick i Modrzewski. Był tu wtedy folwark (3 włóki), młyn (2 koła) i karczma. W latach 1650 – 60 właścicielka majątku była Ewa Wglikowska. Następnie dobra gemelskie nabył pisarz ziemski pomorski, kasztelan gdański Jan Piotr Tuchołka. Tuchołkowie byli tu dziedzicami ponad sto lat. Jeden z nich - podkomorzy malborski, Piotr – rozbudował majątek Płaszczyca oraz postawił okazałą kaplicę (1744 r.) i wspaniały dwór (1745r.). W jego tympanonie można jeszcze obecnie dostrzec herb Korzbok i litery P i T (inicjały właściciela). Kolejnymi właścicielami była rodzina Skórzewskich. Wojny napoleońskie doprowadziły do upadku majątku i znacznego zadłużenia Skórzewskich.( ) Za dworem nad Brdą znajduje się wysoki barokowy cokół z drewnianą rzeźbą św. Nepomucena. W archiwum parafialnym w Konarzynach przechowywany jest zbiór akt podworskich (prowadzony po polsku) „Dobra Gemelskie rodziny Skórzewskich”. Część dokumentów została spisana na papierze czerpanym pochodzącym z papierni królewskiej w Nowej Brdzie.
(oprac. M. Wikaryjczak „Dzieje Przechlewa i okolic” wydanie drugie poprawione z 2000 r.).
Dziś dawne Jemielno to część wsi Płaszczyca (do 1991 roku należały do PGR) a świadectwo dawnej świetności daje pieczołowicie odrestaurowany przez prywatnego właściciela dwór, pięknie utrzymany park i św. Nepomucen niewzruszenie wpatrzony w nurty Brdy współczesny krajobraz i zmieniającą się historię.. (HF)

Jarzębnik

Swoją pierwotną nazwę „Eichenfelde” wzięło od rosnących w okolicy dębów. Jarzębnik powstał w 1857 roku jako folwark Garbka, jednak pierwsza wzmianka pochodzi dopiero z 1871 r. Od Tego czasu do 1920 roku osiedle należało do gminy Kiełpin. W 1897 r. właścicielem został Feliks Fink. Nazwę obecną osiedla należy skojarzyć z nazwą ptaka „jarząb”, chociaż jeszcze w 1950 roku występuje jako Dębiec.
(oprac. M. Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r.).
Dzisiaj Jarzębnik należy do sołectwa Nowa Wieś i liczy sobie 47 mieszkańców. Otaczające Jarzębnik ze wszystkich stron lasy i jeziora pełne są naturalnego bogactwa, nic więc dziwnego, że w okolice ściągają amatorzy grzybów, jagód czy żurawiny. (HF)

Kleśnik

Założono go przed pierwszym rozbiorem i należał do dóbr pawłowskich jako „Pagelkauer Műhle”. W 1776 roku ówczesny dzierżawca – Adam Wollschläger płacił rocznie czynsz w wysokości 500 talarów, musiał oddawać 40 korców żyta, 30 jęczmienia oraz mleć zboże dla potrzeb majątku. Tak wysokie opłaty świadczą o dobrej kondycji zakładu i wysokich dochodach. Wśród kolejnych właścicieli był Daniel Goede krewny wiceburmistrza Człuchowa z 1768r.
(oprac. M. Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r.).
Dzisiaj Kleśnik (Kleśnik 1947), skrawek ziemi położony nad brzegiem jeziora Szczytno, należy do sołectwa Szczytno. Mieszka tutaj 11 stałych mieszkańców. W bliskim otoczeniu znajdują się domki wypoczynkowe, część wykupiona z „masy upadłościowej” dawnych PGR-ów, które były właścicielem ośrodka wypoczynkowego dla swoich pracowników oraz kilka nowych. Kilkanaście nowych domków wybudowano nieco dalej, również nad brzegiem jez. Szczytno. Miejscowi nazywają to miejsce „Nowym Kleśnikiem”. (HF)

Koprzywnica

Dobra rycerskie „Coprsifnitz” wzmiankowane już w 1391r. W 1682 roku pojawia się pustkowie „Pokrzywy” złączone z Pakotulskiem. Czterdzieści lat później był to folwark majora Franciszka Władysława Grabowskiego. Do 1782 r. właścicielami byli tylko Polacy. Po roku 1783 założono tu młyn z dwoma kołami. Wypalano tu też wapno. "Kopriwe" stało się wtedy samodzielnym majątkiem, którego pierwszym właścicielem był Fruck. Mieszkało tutaj 20 osób. W 1822 roku dobra nabył Albrecht v.d.Goltz z Pakotulska. W człuchowskim muzeum można podziwiać szafę gdańską pochodzącą z Koprzywnic. (oprac. M. Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Koprzywnica należy do sołectwa Pakotulsko i nie ma stałych mieszkańców, powoli staje się miejscowością wypoczynkową malowniczo położona nad jez. Szczytno w otoczeniu parku, lasu i pól. W parku zachował się fragment alei bukowej. (HF)

Krasne

Ludzie osiedlili się w tej pięknej okolicy około 1860 roku. Do 1920 r. siedem gospodarstw należało do Kiełpina, potem do Nowej Wsi. Nazwę swą wzięło od pobliskiego jeziora (niem. Krasen-See). W lutym 1945 r. schronił się tu ks. Grzeszkiewicz z grupą mieszkańców, którzy chcieli uniknąć przymusowej ewakuacji. 28 lutego 1945 r. wkroczyły tutaj wojska 70 Armii 2 Frontu Białoruskiego. (oprac. M. Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj w Krasnem należącym do sołectwa Nowa Wieś mieszka 9 stałych mieszkańców. Jezioro Krasne (28 ha) wodny rezerwat przyrody to wyjątkowej urody jezioro lobeliowe z reliktową roślinnością reprezentowaną przez lobelię – stroiczkę wodną, poryblin jeziorny, brzeżycę jednokwiatową a także elismę, sit drobny. Występuje także ponikło błotne, turzyca, pałka wąsko- i szerokolistna, grzybienie białe – „lilie wodne”, rdest ziemnowodny. Jezioro jest otoczone lasem, wytwarzając piękny krajobraz lokalny. Wokół jeziora biegnie ścieżka o charakterze dydaktyczno – spacerowym. (z mat. J. Cieplika HF)

Lipczynek

Dnia 1 września 1696 r. powstał dokument, sporządzony w imieniu starosty człuchowskiego księcia Karola Stanisława Radziwiłła przez jego komisarza, kanonika wileńskiego księdza Marcjana Wołłowicza. Adresatem przywileju osadniczego był „Wielmożny Jm Pan Kazimierz Stanisław Tuchołka kasztelanic gdański”, który „wnosi... żeby mu przy jeziorze Lubocinie w puszczy starostwa człuchowskiego leżącym... pozwolić wybudować chałupę, gdzieżby i z letniej rybitwy wygoda i pod czas zimowy ludziom przytulenie być mogło”. Pełnomocnik starosty w dalszej części dokumentu wyrażał zgodę na osiedlenie, pisząć: "pozwalamy na tak poważną instancję temuż pracowitemu, ostrowek pusty przy pomienionym jeziorze Lubocinie leżący do wybudowania się, gdzie... ogród na jarzynę sobie dobędzie i wykopie. Względem czego do regestru zamkowego złotych dziesięć corocznie na święty Marcin płacić będzie. W łąkach i puszczy szkody żadnej uczynić nie powinien... ani mu nie wolno będzie smoły kurzyć". Przedstawiciel starosty zwracał uwagę: "aby mieszkający tu poddany Jm P. kasztelanica nie ważył się więcej bydła rogatego nad dziesięcioro, owiec dwadzieścia chować, a to żeby w pastwiskach szkody nie było. Na tym zaś ostrowku nie ma być mu wymierzone więcej krom miejsca, gdzie chałupę mieć będzie, nad morgów dwadzieścia, więc wcale nie pozwala się gruntów". Dokument kładzie więc podwaliny dla urządzenia na terenie dzisiejszego ośrodka wypoczynkowego ( w dokumencie "ostrowek pusty") gospodarstwa, którego podstawą była hodowla bydła i owiec na okolicznych pastwiskach. Taki był początek osady, której nazwy w okresie I Rzeczpospolitej brzmiały: Lipczyn, Lepczyn bądź Łebczyn, w okresie rządów pruskich Lepczin i później Lepzin, a w okresie przejściowym w latach 1945-1950 – Młody Las. (oprac. G. i A.Czarnikowie, Lipczynek i okolice, 1995) Dzisiaj Lipczynek należy do sołectwa Żołna,mieszka tutaj 30 stałych mieszkańców. Nad jez. Lipczyno Wielkie (155 ha) funkcjonuje ośrodek wypoczynkowy należący do prywatnych właścicieli. Tereny wokół Lipczynka i jeziora Lipczyno należą do najatrakcyjniejszych w gminie. Piękne lasy sosnowe, pełne grzybów, runa leśnego i zwierzyny to wymarzone miejsce na wypoczynek z dala od przemysłu i hałaśliwych aglomeracji. Aktywny turysta i wczasowicz może wybrać się na wycieczki piesze czy rowerowe i zwiedzić pobliskie przyrodnicze atrakcje oraz skorzystać z innych ofert turystycznych na terenie gminy. Szczególnie atrakcyjnie jawią się spływy kajakowe na Brdzie, rzece, która na tym terenie jest zjawiskiem samym w sobie. Jezioro należy do południowo-zachodniego krańca obszaru chronionego krajobrazu pn. „Fragment Borów Tucholskich”. W okolicy Lipczynka przebiega szlak turystyczny „Dolina Brdy”. (HF)

Lisewo

W najstarszych dokumentach występuje jako Lysow (1340r.) i Losen (13600. Kolejne: Lissau, Lisowo – 1647,Lisewo – 1890, świadczą, że jest to nazwa topograficzna (od zwierzęcia) albo dzierżawcza (od nazwy osobowej „Lis”). Pierwszym dokumentem wielki mistrz krzyżacki Dietrich won Altenburg nadał na własność rycerską wieś z 40 włókami Mikołajowi Drywanczowi. Został on zobowiązany do konnej służby rycerskiej, a od każdego „pługa” miał oddawać rocznie 2 miary zboża, 1 funt wosku, 1 chełmiński lub 5 pruskich fenigów. W 1362 roku Lisewo zostało połączone ze Szczytnem. Przed ostatnia wojną znajdował się tu urząd pocztowy, szkoła ( założona przed 1880 r.), urząd stanu cywilnego, gorzelnia (z 1901r.)i sklep kolonialny Marty Dorau. W czasie wojny Niemcy założyli w Lisewie komanda: 1 1939 jeńców polskich (17 osób) i w 1941 jeńców rosyjskich (20 osób). Do czasu wkroczenia wojsk radzieckich (26 luty 1945) pracowali oni w majątku. (oprac. M. Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r.). Dzisiaj Lisewo jest wsią sołecką zamieszkałą przez 138 stałych mieszkańców. Sołtysem jest Krzysztof Jałowiec. We wsi znajduje się OSP, mała świetlica wiejska i nadal czynna gorzelnia.(HF)

Łubianka

Nazwa tego osiedla – Lubianke_ pojawila się w drugiej połowieXVIII wieku. Pochodzi od słowa „łub” – kora drzewa. Był tu folwark Dąbrowy zwany pierwotnie Dąbrowskim Pustkowiem. W 1816 roku mieszkało tu 6 a w 1864 21 osób. Od 1821 właścicielem był J.Damrau. W czasie wojny Niemcy rozstrzelali w „Lubianken” Polaków (liczba nieznana). Niedaleko miejscowości znajduje się dziewięć kurhanów (tzw. groby hunów). (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Łubianka jest wsią sołecką zamieszkałą przez 57 stałych mieszkańców. Sołtysem wsi jest Bronisław Żmuda Trzebiatowski. (HF)

Miroszewo

Wzmiankowane w 1748 roku jako własność Kazimierza Wojciechowskiego. Nazwa „Josefshof” (Józefowo, Józefów) pojawia sie pierwszy raz w dokumencie sprzedaży Garbka z 1834r. Pochodzi od imienia właściciela z lat 1817-34 – Józefa Żyndy, który założył tutaj folwark około 1820 r. Józef był auskultatorem sądu nadwornego bydgoskiego, deputowanym landszaftowym i komisarzem (administratorem) dóbr rodziny Skórzewskich. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Miroszewo należy do sołectwa Nowa Wieś, zamieszkuje tutaj 50 stałych mieszkańców. (HF)

Nowa Brda

Dobra rycerskie obejmujące 4689,55 mórg magdeburskich należały początkowo do klucza majątków Konarskich. W 1617 r. otrzymał je Reynhold Heidenstein jako spadek po rodzicach żony Teresy z domu Konarskiej. W lipcu 1696 roku książę Karol Stanisław Radziwiłł nadał „na tym jeszcze całkiem pustynnym i nie zamieszkałym miejscu” (zwanym Sznidling) młynarzowi zbożowemu Michałowi Andrzejowi Szmittowi i jego żonie Ewie Kamyczkównie z Przechlewka przywilej na wybudowanie papierni o dwóch kołach napędowych. Po zatwierdzeniu przywileju przez króla Augusta II czerpalnia pozyskała tytuł papierni królewskiej. Stąd nazwa tego osiedla – Papiernia (1699r.). Szmitt, pierwszy wieczysty dzierżawca, zatrudniał znanych papierników, m.in. Stanisława Wóykę ( w latach 1696-1746).Po śmierci Szmitta majątek przeszedł, w drodze spadku, w ręce jego zięcia Piotra Nerynga (1747), by pozostać w tej rodzinie przez 138 lat. Papiernia w Nowej Brdzie eksportowała dobry papier czerpany (drukowy i piśmienniczy) nawet na Litwę. Odnaleźć go można we wszystkich archiwach pomorskich. Odkrycie i udokumentowanie tutejszej papierni zawdzięczam historykowi z Chojnic – Franciszkowi Pabichowi (1909-1989). Czasy świetności Nowej Brdy przypominają Kamień młyński z piaskowca, grób papiernika Rudolfa Nerynga (1734 -87) i jego żony Eleonory oraz 400-letnie wiązy (pozostałość po parku). Doceniając walory okolicy rozpoczął tu w połowie lat 50-tych spływ kajakowy ks.Karol Wojtyła oraz satyryk i rysownik Szymon Kobyliński. W 1902 roku, w pobliżu wsi, wybudowano stację z myślą o przewozach pasażerskich i towarowych. Składnica drewna działała dziewięćdziesiąt lat. Przed ostatnią wojną przejeżdżało 9 pociągów w obu kierunkach. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Nowa Brda należy do sołectwa Przechlewko i ma 22 stałych mieszkańców. Po przemysłowej świetności przychodzi powoli czas na świetność turystyczną. Rzeka Brda jakby specjalnie stworzona dla kajakarzy, lasy,jeziora, kamienny obelisk (23.VIII. 2003) poświęcony ks. Karolowi Wojtyle – papieżowi Janowi Pawłowi II, nowy most na Brdzie im. Karola to atuty, jakimi niewiele miejscowości może się poszczycić. (HF)

Nowa Wieś

Miejscowość zasiedlona już była w okresie prehistorycznym, czego dowodem są odkryte w 1880 r. groby skrzynkowe ludności kultury pomorskiej. Z cmentarzyska o powierzchni 25 ha pozyskano wiele zabytków ze złota i brązu. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1356 roku, gdy nadano tej wsi rycerski przywilej. w 1437 r. wzmiankowana jest jako Neuguth, natomiast sto lat później jako Nowa Wiesz. W 1549 roku król Zygmunt August oddał wieś w lenno (22 łany) wielce zasłużonej rodzinie Konarskich. okolo 1713 r. „trzymała Nowąwieś” i Garbek Marianna z Czapskich Tuchołkowa, wdowa po Kazimierzu (kasztelan gdański, podwojewoda gdański). Z tej rodziny pochodziła Konstancja, matka twórcy naszego hymnu. W 1781 roku nabył majątek Kazimierz Żynda, którego ród wywodził się z Litwy. W 1883 r. wieś otrzymała pocztę, a w 1902 wybudowano linię kolejową. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Nowa Wieś jest dużą, zadbaną, wsią sołecką zamieszkałą przez 426 stałych mieszkańców. Nie ma już linii kolejowej (1902), którą zamknięto w końcu 1992 r. Nie ma czynnej ośmioklasowej szkoły wybudowanej w 1959 r. a zamkniętej 31 sierpnia 2006r.. Jest kościół, tartak, 2 sklepy, świetlica wiejska i przystanek PKS. Pobliskie jez. Krasne, lasy bogate w grzyby, runo leśne i zwierzynę to oferta dla turystów, w której aktywni mieszkańcy wsi upatrują szansę na turystyczny rozwój. Sołtysem wsi jest Pani Helena Krawczyk.(HF)

Nowiny - Wandzin

Pakotulsko

Odkryto tu zespół osad neolitycznych, horyzontu łużycko-pomorskiego i wczesnośredniowiecznych w dolinie Brdy. Pierwszy raz wzmiankowane jest w dokumentach jako „locus Baketeltz (1341r.). W dokumencie dla Polnicy z 1352 roku pojawia się nazwa Paketlicz. Do II wojny światowej występują inne nazwy: Pakothilsk, (XVI w.), Pakotolsk (XVII w.), Pakodullsk (XVII w.), Packdanzing, Pagdanzig. Wieś (12 łanów) w XV stuleciu była własnością Aleksandra Konarskiego herbu Kolczyk i Macieja Szumana. Za czasów dziedzica Jana Lewalda-Powalskiego (1694r.) mieszkańcy oskarżyli Krystynę Dummer o czary. Pomimo tortur i procesu w Czarnem nie przyznała się do zarzucanych jej czynów. Po próbie wody, która wypadła dla niej niepomyślnie, gdyż nie utonęła(!) wzięto ją ponownie na tortury. W końcu „przyznała się” do czarów, więc spalono ją żywcem na stosie. W 1722 roku Pakotulsko, Koprzywnicę i część Zawady kupił za 14 300 zł major Grabowski. Przed ostatnią wojną był tutaj kościół ewangelicki. W szkole założonej w roku 1891 uczyli: Schneider, Staek, Raddatz. W 1932 r. tutejsze osiedle kormoranów wzięto pod opiekę przyrodniczą. Dopiero 24 lata później ustanowiono „Rezerwat Przyrody Ornitologicznej: Osiedla Kormoranów". (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiejsze Pakotulsko jest wsią sołecką zamieszkaną przez 188 stałych mieszkańców. Pięknie tu bo lasy dookoła, rzeka Brda i jez. Szczytno o rzut kamieniem. W rezerwacie przyrody „Osiedle Kormoranów” nie ma już kormoranów, (w latach osiemdziesiątych dwudziestego wieku wybrały inny zakątek Polski) to podglądać można czaple a nad Brdą spotkać dorodnego bobra i jego dokonania w nadrzecznym drzewostanie. Sołtysem jest Pan Henryk Michałowski. (HF)

Pawłówko

Zabytki architektoniczne z epoki kamiennej (cmentarzysko, grot, oszczepy) świadczą o dawnym zasiedleniu tej okolicy. Nazwa Pawłówko (spotyka się także Cleyne Paulow, Pawlowek, Pawlowko) może świadczyć o tym, że być może istniało tu i Pawłowo. Jest to nazwa dzierżawcza od nazwy osobowej Paweł. Z dokumentu z 1344 roku wiemy, że komtur człuchowski Henryk Ernst nadał Myruschowi (Mirosławowi), Nedanowi i synom Mikołaja dobra „ciągnące się od wsi Krępska, aż do miasta Chojnic, ztąd do puszczy, a ztamtąd do jeziór pod Szczytnem i dalej znów do wsi Krępska”. Pawłówko od dawna składało się z trzech części: dóbr rycerskich, wsi włościańskiej i młyna. W 1871 roku spotyka się tu również osiedle zwane Leśnymi Chałupami (10 zabudowań). W drugiej połowie XVI wieku gospodarowali tutaj na 80 łanach Ciecholewscy herbu Sępia Głowa. Następnymi dziedzicami byli Bornowie oraz Manteufflowie z Olszanowa. W 1885 roku towarzystwo akcyjne z Berlina sprzedało majątek Kundemu ze Słupska za 16 200 marek. Przed II wojną był tu urząd pocztowy, młyn, urząd stanu cywilnego. W ostatnich dniach lutego 1945 roku władze niemieckie zorganizowały tutaj przymusową ewakuację ludności. Część mieszkańców schroniła się w Krasnem kolo Nowej Wsi, by po przejściu frontu powrócić do swoich domów. Tragiczne były losy uciekinierów, których front zastał rozproszonych w okolicach Sławna i Lęborka (9 marca). Żołnierze radzieccy zabrali im cały dobytek, nawet ubrania i buty. Kobiety zgwałcono a wielu mężczyzn zabito. Mężczyzn zabrano do ciężkich robót, natomiast kobiety musiały demontować tory. Po kilku tygodniach niektórym rodzinom pozwolono na powrót do Pawłówka, gdzie Rosjanie zatrudnili ich do pracy w majątkach. 26 lutego wkroczyły do wsi wojska radzieckie 19 Armii 2 Frontu Białoruskiego. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Pawłówko jest wsią sołecką zamieszkałą przez 240 stałych mieszkańców. Pawłówko, które ma za sobą historię jako PGR (1949-1991) jest siedzibą gospodarstwa rolnego duńskiej spółki Poldanor S.A. (od 15.04.1994). Obok produkcji roślinnej spółka prowadzi tutaj fermę tuczu trzody chlewnej i pierwszą w Polsce biogazownię rolniczą (09.06.2005). W skład sołectwa wchodzą jeszcze dwie wsie: Nowiny i Wandzin, obie zagubione w otaczających Pawłówko lasach. Sołtysem wsi jest Pan Tadeusz Buczko.(HF)

Płaszczyca

Nazwa pochodzi od położenia i ukształtowania terenu lub od owada ”płaszczyca”, czyli pluskwy. Pierwsze wzmianki z 1649 roku (Płaszyce) i z 1653 r. (Płaszczyte). Od dawna był folwark zwany również Staremi Płaszczycami. W okresie 1945-1950 funkcjonowała nazwa przejściowa „Płaszczyce”. W 1653 r. byli tutaj gburzy (kmiecie), którzy mieli po dwie włóki ziemi i płacili rocznie czynsz: 20 groszy z włóki, 2 kury i 10 jaj. Na kościół w Szczytnie oddawali „mesznego po korcu żyta i tyleż owsa”. 2 km na wschów założono nowe osiedle. Około 1650 roku właścicielką była Ewa z Raczyńskich Wąglikowska, a cztery lata później Ewa z Strubiczów Świętochowska, która wyszła za Tuchołkę. Tuchołkowie siedzieli tutaj do 1764 roku. W drugiej części Płaszczycy (połączonej ze Szczytnem) gospodarowali na 10 łanach Ciecholewscy herbu Sępia Głowa (druga połowa XVI w.) Około roku 1839 majątek został odłączony od „dóbr gemelskich”, a właścicielem stał się Edward von Schmidt. W 1847 właścicielem był Hilgendorf. Ostatnim właścicielem był Paul Schindler. Przed wojną tutejszą gminą kierował Paul Műcher. Jest tu cmentarz rodowy z połowy XIX wieku i stajnia z 1911 roku. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). W latach 1945 – 1948 Płaszczyca (nazwa przejściowa do 1950 r.) wchodziła w skład pierwszego zespołu majątków, jaki powstał z podzielenia tzw. ziemi „obszarniczej ”będącej w zasobach Państwowych Nieruchomości Ziemskich (1946 – 1949). Po 1949 roku zaczęto tworzyć Państwowe Gospodarstwo Rolne. Dzisiejsze Płaszczyce są wsią sołecką. Zamieszkuje tutaj 370 stałych mieszkańców. Sołtysem jest Pani Teresa Hnatczak.(HF)

Przechlewko

W źródłach historycznych występuje jako: Przechlewski Młyn, Przechylewski Młyn(XVIII w.), Małe Przechlewo(1816), Prechlauerműhle. Pierwsza wzmianka z 1570 roku informuje o istnieniu tutaj młyna. W dokumencie z 1647 r. starosta Człuchowski Jakub Wejher zapisał Piotrowi Lankowi młyn o dwóch kołach wraz ze wszystkimi „przynależnościami’. Przy młynie działał tez tzrtak z tzw. trakiem prostym. W 1648 roku przywilej dla młyna zatwierdził król Władysław IV. Po pożarze, w 1745 r. Krystian Schmidt wybudował nowy młyn. W 1862 roku syn Augusta Schmidta, Henryk sprzedał tutejszy majątek szwagrowi Falkenbergowi. Zmuszony był to uczynić by zapłacić ogromne odszkodowanie po rozwodzie z żoną. Mimo silnej germanizacji 43 mieszkańców (1919 r.) posługiwało się wyłącznie językiem polskim. Szkołę założono tutaj w 1909 roku. Kolejno uczyli: Kamiński, Kern (od 1912), Roga (od 1918), Leo Fuss. Po drugiej wojnie światowej było tu silne skupisko ludności ewangelickiej. Zachowały się dwa budynki mieszkalne (XVIII/ XIX w.) oraz ślady cmentarz katolickiego i ewangelickiego (XIX w.). (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiejsze Przechlewko jest wsią sołecką także dla Przechlewka – Leśniczówki i Nowej Brdy. Zamieszkuje tutaj 81 stałych mieszkańców. Sołtysem jest Pan Jerzy Bengsz (od 22 lutego 2007r.). Przechlewko ma dużo do zaoferowania turystom. Ośrodek szkolenia psów myśliwskich od wielu lat przyciąga gości z całej Europy na organizowane tutaj konkursy. Zagrody z dzikami i innymi dzikimi zwierzętami są atrakcją nie tylko dla szkolnych wycieczek. Nietrudno też o widok muflona na śródleśnych polach. Muflony znalazły się tutaj dzięki pracy miejscowych myśliwych. Rozciągające się dookoła lasy to prawdziwy raj dla grzybiarzy i miłośników leśnych wędrówek. (HF)

Przechlewo

Istnieją dwie wersje pochodzenia nazwy miejscowości. Jedna mówi, że nazwa Przechlewo (niegdyś Przechylewo) pochodzi od położenia na przechylającym się, pofałdowanym terenie, na północ od Brdy. kolejna mówi o pochodzeniu nazwy: „Przechel” od Przecha (Przecisława), być może pierwotnego właściciela. Niestety, obydwie wersje nie znajdują wystarczającego potwierdzenia w źródłach historycznych. Wraz z upływem czasu nazwa miejscowości ulegała zmianom: (Prechlow (1341), Pirzichiloua (1373), Przechilewo, Przechylewo, Preklew(?) oraz Przechlewo w XVI w., Prechlow (XVII w.), Przechlew (XVIII w.), Prechlau (za czasów niemieckich. Ślady grodziska na pobliskim jeziorze Długim świadczą o dawnym zasiedleniu okolicy. Przechlewo składało się początkowo z trzech organizacji terytorialnych: dobra rycerskie(później szlacheckie, Adlich Prechlau), wieś włościańska(królewska, Königlich Prechlau) i Przechlewski Młyn. Dokumentem z 1341 roku wielki mistrz krzyżacki Dietrich von Altenburg nadał „Prechlow” Titzoldowi von Ronenburg pochodzącemu z Turyngii. Dziewięć lat później (27.V) ówczesny właściciel Przechlewa – Ulryk v. Lichtenberg (von Prechlow) zapisał „uczciwemu panu Tempelin i jego spadkobiercom” 6 włók ziemi. Ten zaś w zamian musiał płacić 1 markę na wszystkie „wyprawy litewskie”. Były to krzyżackie wyprawy wojenne przeciw pogańskim wówczas Litwinom. Od 1370 r. aż do XVIII w. rodzina wspomnianego wyżej Tempelina posiadała wielkie dobra w Kamieniu. Potomkami Tempelina byli: Jakub Tempeliński – probszcz przechlewski (1733-1759), Dziekan człuchowski (1749-1767), kanonik kolegiaty kamieńskiej oraz Krystian – sołtys w Dąbrowie od 1716 roku. Z czasem dobra rycerskie stały się własnością Zakonu. Było to wynikiem „założenia” przez Ulryka v. Lichtenberg płaszcza zakonnego oraz objęcia stanowiska komtura domowego człuchowskiego (1372). Po 1374 roku nad Brdą założono młyn: „Młyn tej wsi przyległy na rzece bystrej, która bieży z Kaszub, z Dibrska, jeziora, o dwóch kołach walnych zbudowany przez Wierzbientę”. W 1624 roku stary młyn już nie pracował. Ciekawostką może być fakt, że Brda pierwotnie jako Dbra pierwszy raz jest wzmiankowana w dokumencie z 1155 r. W 1496 roku potwierdzono dawne prawo Kazimierza Wielkiego dotyczące swobody spławu. Zabroniono jednak na tej „rzece publicznej” budowania jazów, a zezwolono na połów ryb sieciami. Od 1937 r. organizowane są międzynarodowe spływy kajakowe. W 1683 roku Teodor Andrzej Grabowski zorganizował w Brzeźnie oddział złożony z chłopów. Wśród nich byli Platowie z Przechlewa. Król Sobieski za mężną walkę pod Wiedniem nadał Platom tytuł szlachecki oraz drugi człon nazwiska – Przechlewscy. Okolicę niszczyły klęski żywiołowe i zarazy. W 1737 roku przeszedł nad wsią groźny orkan, który poczynił szkody w wielu gospodarstwach. Sroga zima 1739/40 spowodowała śmierć wielu mieszkańców oraz zdziesiątkowała inwentarz żywy. W 1826 roku dotarła do Przechlewa nieznana „choroba nerwowa”, która wywołała 314 przypadków zachorowań, w wyniku czego aż 35 osób zmarło. Pierwszy lekarz – Dunkier osiedlił się dopiero w 1876 roku, a cztery lata pierwszą aptekę otworzył Boie w budynku należącym do majora Karola Tuchołki. Przed ostatnia wojną poza lekarzem (R.Deckert) i aptekarzem (B. Effler), udzielali ludziom pomocy dentyści (A.Komoll, i A. Schuhmacher). W 1922 r. siostry zakonne otworzyły ochronkę dla 50 dzieci. Już w połowie XIX wieku Przechlewo sprawiało wrażenie dużej miejscowości. W 1868 r. wieś składała się ze 109 domów i 231 budynków gospodarczych. Mieszkało tu 1086 osób. W latach 1902-1903 wieś otrzymała połączenie kolejowe z Człuchowem i Miastkiem. Tragicznym dla mieszkańców Przechlewa był okres II wojny światowej. Według danych niemieckich, z okolic Przechlewa zginęło około 135 osób. Po wyzwoleniu (28 luty 1945) zaczęli do Przechlewa napływać osadnicy polscy. Pierwszym ochrzczonym dzieckiem (25.IV) był Wasyl Niesewanz urodzony 14 lutego 1945r. Natomiast pierwsze małżeństwo zawarto 19 kwietnia. Proboszcz Grzeszkiewicz udzielił ślubu Wandzie Kowalczyk i Antoniemu Kimusowi. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Przechlewo jest dużą miejscowością liczącą 2 838 stałych mieszkańców. Przechlewo jest siedzibą Urzędu Gminy. Wójtem Gminy jest Pan mgr Andrzej Żmuda Trzebiatowski – potomek słynnego, bardzo licznego, kaszubskiego rodu. Gmina Przechlewo to 33 wsie o bogatej tradycji, przepięknie położone wśród pól, lasów jezior. Historia gminy sięga XII wieku. Istniejący do dziś w Przechlewie – siedzibie gminy, kościół pw. Św. Anny z XVII wieku z bogatym, barokowym wystrojem wnętrza oraz unikalnym renesansowym dzwonem z XV stulecia jest najpiękniejszym z naszych zabytków. Bogactwem gminy są nie tylko przyroda, historia i zabytki ale przede wszystkim jej mieszkańcy, których aktywność sprawia, że Przechlewo należy do najprężniej rozwijających się gmin na Pomorzu. Dba się tutaj jednocześnie o środowisko naturalne i wspiera powstawanie nowych firm. W Przechlewie mają swoją siedzibę POLDANOR S.A. oraz nowoczesne Zakłady Mięsne PRIME FOOD - najwięksi pracodawcy na terenie gminy. POLDANOR S.A. - „Zagraniczny Inwestor Roku 2005” na Pomorzu jest właścicielem pierwszej w Polsce biogazowni rolniczej. Liczymy, że to właśnie producent „zielonej energii” przyciągnie potencjalnych inwestorów z ciekawym pomysłem na wykorzystanie nadwyżki energii cieplnej, tym bardziej, że Poldanor nosi się z zamiarem budowania kolejnych biogazowni. Dużą rolę w życiu gospodarczym gminy odgrywają: rolnicze spółki pracownicze ROLPAKO i ROLPEX, zakłady przetwórstwa drzewnego INWOOD i POLTAREX a także BP Poland, ROMGAZ oraz Nadleśnictwo Niedźwiady – stały sojusznik wspierający i inicjujący wiele działań proekologicznych na terenie gminy. Położona na obrzeżach Borów Tucholskich gmina ma cztery atrakcyjne rezerwaty przyrody. Wśród nich „Przytoń – Wąwóz Brdy” z ostoją bobrów i lobeliowe jezioro Krasne z unikalną roślinnością. Na turystów czeka piękna, czysta Brda, jakby specjalnie stworzona do spływów, 33 jeziora i otulające gminę ze wszystkich stron, bogate w zwierzynę i runo leśne lasy. Ta oferta to prawdziwy raj także dla wędkarzy i myśliwych. Ofertę turystyczną uzupełniają atrakcyjne szlaki piesze i rowerowe. W sezonie letnim z myślą o wypoczywających organizuje się wiele imprez kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych. Do dyspozycji mieszkańców i gości stoi otwarty Dom Kultury z czytelnia internetową, Biblioteka z Gminnym Centrum Informacji i gościnny Ośrodek Sportu i Rekreacji nad jez. Końskim z polem namiotowym i domkami. Na terenie gminy znajdują się ponadto liczne gospodarstwa agroturystyczne. Nie będzie więc kłopotu ze znalezieniem odpowiedniej na każdą kieszeń kwatery. Adresy znaleźć można na gminnej stronie internetowej. Władze gminy widzą duże możliwości dla rozwoju inwestycji z branży turystycznej i hotelarskiej. Szlaki rowerowe i kajakowe stwarzają możliwość inwestowania w wypożyczalnie rowerów i kajaków oraz towarzyszącą szlakom małą gastronomię. Wszyscy potencjalni inwestorzy mogą liczyć na wsparcie i przychylność władz gminy. Gmina za swoje działania została wielokrotnie wyróżniona. Do najbardziej prestiżowych należy zajęcie 57 miejsca w „Złotej Setce Samorządów” w rankingu „Rzeczpospolitej”, medal Rady Powiatu i Starosty Człuchowskiego za zasługi dla rozwoju powiatu człuchowskiego, nagrody z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, nagroda „Srebrnego Niedźwiedzia” dla Lidera promocji słupskiej gospodarki. Gmina dba o walory przyrodnicze i stan środowiska, stawia na ekologię. Świadczą o tym zrealizowane w ciągu ostatnich czterech lat inwestycje. Wykaz tych dokonań w ujęciu liczbowym nie jest atrakcyjny dla czytelnika, ale „oglądany „ w terenie daje ich prawdziwy obraz, rozmiar i rozmach. Nowe ulice, chodniki, zadbane, urządzone otoczenie przedszkola, uporządkowane posesje mieszkańców, odnowione i ocieplone przez wspólnoty bloki na osiedlu, wyremontowane świetlice wiejskie, zadbane obiekty sportowe i ogromne bogactwo inwestycji pod ziemią to efekt pracy nie tylko Gminy ale jej mieszkańców i wielu przedsiębiorstw, które tutaj znalazły swoje przyjazne miejsce.To już było, czas więc na nowe wyzwania, na realizację nowych inwestycji i całkiem nowych marzeń mieszkańców naszej gminy. W 2007 roku Gmina kończyć będzie bądź kontynuować, inwestycje z zakresu termomodernizacji budynków oświatowych i użyteczności publicznej, budowy kanalizacji sanitarnej i sieci wodociągowych. Wielkie znaczenie dla rozwoju turystyki będą miały prace przygotowawcze nad projektem ”Rozbudowa bazy turystycznej na terenach Obszaru Chronionego Krajobrazu i szlaku rzeki Brdy w Gminie Przechlewo” na blisko 7 milionów złotych. (HF)

Przytoń

Stanica wodna zwana jak przed laty z niemiecka Folbrycht (Folbryk?)(Fortbrűck-niem.). W roku 1950 przejściowo funkcjonowała nazwa Mostek. Przynajmniej od roku 1806 do 1945 była tu leśniczówka. Znane i lubiane miejsce nad Brdą nie tylko przez kajakarzy. Jest to wymarzony punkt, z którego grzybiarze wyruszają na swoją przygodę z prawdziwkiem, kozakiem i kurką. Zbieracze jagód też dobrze znają to miejsce. Na południe od mostu na Brdzie rozciąga się na obszarze 18,5 ha, założony w 1984 roku, rezerwat leśno-krajobrazowy „Przytoń – Wąwóz Brdy. Główną atrakcją rezerwatu jest ciekawy starodrzew bukowy, sosnowy i drzewostan olszowy. Brda przecina rezerwat na dwie nierówne obszarowo części. Rzeka na terenie rezerwatu ma charakter górski, występują tu liczne bystrotoki. Niezwykłego uroku rzece dodają liczne zatory ze zwalonych drzew, tych zwalonych przez naturę jak i przez pracowite bobry. Płynąc kajakiem, bez względu na porę roku, trudno oprzeć się widokowi stromej skarpy sięgającej miejscami 18-20 m. To tutaj można spotkać okazy sosny pospolitej osiągającej około 200 cm obwodu. Na brzegu Brdy obok lipy drobnolistnej rośnie olsza i krzewy olszy czarnej, liczne buki i sosny a także brzoza, jarząb pospolity i jałowiec. W dobrze rozwiniętym runie dominuje borówka czarna i śmiałek pogięty. Z roślin prawnie chronionych spotykamy konwalię majową, wawrzynka wilcze łyko, marzankę wonną, porzeczkę czarną, paprotkę i bluszcz pospolity. Gospodarzem na tych terenach jest Nadleśnictwo Niedźwiady z siedzibą w Przechlewie. (HF)

Rudniki

Stara wieś królewska położona nad rzeka Rudą, wzmiankowana jest w dokumencie z 1624 roku. Dwadzieścia pięć lat później komisarz królewski zapisał miejscowość „.... z wszystkimi należnościami za rocznie 15 talarów czynszu Grzegorzowi Werner”. Działała tu wtedy hamernia (kuźnica), w której przetwarzano miejscową rudę darniową (limonit). Stąd – Eisenhammer – późniejsza niemiecka, a także Żelazkowo i Rudniki – polskie nazwy wsi. Duże zapotrzebowanie na miód spowodowało osiedlenie się tutaj kilku bartników. Barć rudnicka uległa jednak zniszczeniu w 1737 roku. Dlatego też starostwo człuchowskie osadnikom znaczną część roli z zapomóżka wydzieliło... otrzymał kawał ziemi Jan Jakub Semrau. Na jednym z cząstków osiadł przed 1831 r. Wedelstadt, którego potomkowie lubo zubożeli, jeszcze się tam utrzymują”. Około 1800 roku osiedlono tu strażników leśnych z obowiązkiem gaszenia pożarów i uczestniczenia w polowaniach na wilki w charakterze naganiaczy. W 1817 roku powstała szkoła, w której pierwszym nauczycielem był chłop, Piotr Michałko (Michalke). W 1867 roku uczyło się już 68 dzieci. W 1916 roku stanęła nowa szkoła. W 1876 roku urodził się w Rudnikach Józef Ziegenhagen – proboszcz przechlewski w latach 1912 – 20. Ten „wielki przyjaciel szkoły” pochowany jest w Przechlewie. Dawnych mieszkańców przypominają nagrobki na cmentarzu ewangelickim (koniec XIX w.) i katolickim (początek XX w.) (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Rudniki są wsią sołecka, mające 61 stałych mieszkańców. Sołtysem jest Pan Janusz Szczepaniuk. Bogactwo przyrody otacza Rudniki ze wszystkich stron. Piękne, grzybne lasy i Ruda czekająca wciąż na amatorów kajakarskich spływów, sprawiają, że warto tutaj zajrzeć zbaczając nieco z głównych turystycznych szlaków. (HF)

Sąpolno

Słowiańska nazwa wsi Sampoln (w XVI w. Sempolino) występuje w dokumencie z 4.X.1926 roku.,wydanym przez wielkiego mistrza krzyżackiego, Wernera v. Orselen dla Mirosława i jego braci (późniejsi Konarscy). Potwierdza on prawo do ziemi, którą ich przodkowie od wieków posiadali oraz prawo patronatu nad kościołem. W dokumencie występują ciekawe nazwy miejscowe: Niedźwiedzie Błoto, Cietrzewie Błoto, Białe Błoto. Konarscy pojawili się na tych ziemiach już wcześniej – już w dokumencie z 1291 r. występuje Myślibor, kasztelan ze Szczytna. Wśród późniejszych Konarskich wymienia się Krzysztofa, który był pisarzem w kancelarii króla Zygmunta Augusta i komisarzem morskim. W 1549 r. król Zygmunt Stary przywrócił Konarskim Sąpolno, Nową Wieś i Garbek. Konarscy, właściciele tutejszych dóbr aż do roku 1688, wywodzili się od Stanocha Malowego z Konarzyn. Dlatego jeden z nich – chorąży pomorski, Mirosław zapisał się w historii konarzyńskiego kościoła. Dokumentem z 1629 r. przyznał duże dochody kościołowi w Sąpolnie, któru od 1617 był filią kościoła w Konarzynach. Przed 1653 rokiem tutejszy kościół spłonął. Nowy zbudował następca Konarskich – Piotr Tuchołka. W tym czasie mieszkał w Sąpolnie woźny generalny województwa pomorskiego, Łukasz Grochocki. W latach 1764-1827 właścicielami Sąpolna byli Skórzewscy. 31 stycznia 1817 roku pełnomocnik rodziny Skórzewskich, widząc chylący się ku upadkowi kościół ( w1797 r. ostatnie nabożeństwo), wystosował podanie do regencji kwidzyńskiej prosząc o zezwolenia na rozbiórkę świątyni i przeznaczenia pozyskanych cegieł na remont kościoła w Konarzynach. Wkrótce świątynię w Sąpolnie rozebrano, a na „cmentarzu pozostał tylko krzyż”. W 1847 ewangelicy założyli parafię, a w latach 1858-59 wybudowali neogotycką świątynię. Katolicy wybudowali kościół w latach 1933-34. Do 1945 roku duchownym był ksiądz Alojzy Skierka – Kaszuba z emigracji westfalskiej, który pochodził z tej wsi. Podczas wojny, zastępując proboszcza w Konarzynach, słuchał tam spowiedzi po polsku. Po Skórzewskich często zmieniali się właściciele, jednak byli to już tylko Niemcy. Ostatnim był Arnold Honig. W 1928 roku władze rozparcelowały majątek i osiedliły tu 49 rodzin niemieckich znad Renu. Mieszkało tutaj 216 Kaszubów. W czasie I wojny światowej zorganizowano szpital wojenny. Pierwsi ranni przybyli 13 września 1914 r. Wraz z ustaleniem granicy polsko-niemieckiej utworzono w Sąpolnie posterunek żandarmerii i komisariat Urzędu Celnego z 17 pracownikami. Tutejsza służba graniczna zaangażowana była w działalność wywiadowczą. W pobliskim Kornem znajdowała się siedziba ochotniczego oddziału milicji terytorialnej (tzw.Grenschutz), który w 1939 roku uczestniczył w ataku na Polskę. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Sąpolno jest dużą, rozwijającą się wsią sołecką (także dla Czosnowa i Zdrójek). Sołtysem jest Pani Regina Wojcińska. We wsi jest duża rozlewnia gazu, zakład produkcji drzewnej, szkoła podstawowa, sklepy. Warto odszukać park z okazałymi bukami, lipami i wiązami, zobaczyć kapliczkę z ludową rzeźbą św. Wawrzyńca przy kościele, dawny dwór zamieniony na dom nauczyciela (dziś sprywatyzowany), obok szkoły wybudowanej w 1932 r. i kamień pamiątkowy” W 40 rocznicę powrotu Ziem Zachodnich do Polski”. (HF)

Galeria zdjęć

Suszka

Wieś zwana Plastermel (Pfasterműhl) wzmiankowana jest w dokumencie z 1633 r. Wtedy to Adam Hinz otrzymał tutejszy „Młyn Plastermel” wraz z łanem ziemi oraz prawem wolnego polowania, rybołówstwa i korzystania z drewna. Przy młynie działał tartak, we wsi była karczma. W 1831 roku właścicielem został baron v.d. Goltz z Pakotulska. Dziesięć lat później majątek wykupiono i założono nadleśnictwo (7619 ha). Od początku XX wieku, po utworzeniu nadleśnictwa Niedźwiady, kurczy się jego obszar. Po wojnie wieś występuje pod nazwą Rudawa. Według legendy, pod starym dębem szypułkowym, nad rzeką, został ustrzelony w 1870 roku „ostatni” miejscowy wilk. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Suszka należy do sołectwa Rudniki. Mieszka tutaj 30 stałych mieszkańców. Malownicze położenie nad rzeką Rudą, wśród lasów nadaje osadzie charakter letniskowy. Można tutaj odpocząć pod liczącym sobie około 500 lat dębem szypułkowym – pomnikiem przyrody. Otaczające Suszkę lasy porażają grzybiarzy swoim bogactwem. Przy okazji można nazbierać jagód i borówek, których tutaj nie brakuje. (HF)

Szczytno

Nazwa topograficzna pochodząca od rzeczownika „szczyt”, czyli wierzchołek wzgórza. Tym szczytem jest prawdopodobnie wzgórze leżące na wschodnim brzegu jeziora Szczytno. Dawna siedziba kasztelańska, założona i należąca do książąt gdańskich w XII w. Pierwszy raz „Stitno” wzmiankowane jest w 1198 roku. Siedziba kasztelanii szczycieńskiej znajdowała się na wyspie Schlosswerder (Zamkowej, Gródek) na jeziorze Szczytno( Stytene). Zamek, kasztel był drewniany, częściowo otoczony murem. Na zamku zasiadali kasztelanowie: Racław (Ratzlaus) w latach 1275-79, Mikołaj Jankowicz Zaręba – 1284 – 87 (od 1287 r. wojewoda tczewski) oraz Myślibor (Myslibój) – 1287-91. Jest on pierwszym znanym z imienia chojniczaninem, od którego zaczyna się pisana historia Chojnic. Następnym kasztelanem był Mikołaj z Ponieca., wojewoda kaliski, któremu Władysław Łokietek nadał tutejszą kasztelanię w 1299 r. W początkach chrześcijaństwa na Pomorzu Szczytno posiadało własny kościół (kaplicę grodową). Najstarsza wzmianka o kościele św. Jakuba Apostoła sięga 1250 r. Zaliczany był do 25 najstarszych (tzw. parafii pierwotnych) na Pomorzu na zachód od Wisły, a był pierwszy na Ziemi Człuchowskiej. Po zajęciu tych ziem (1309) Krzyżacy kupili w 1312 r. (za 250 grzywien) Człuchów od synów Mikołaja z Ponieca. Przed 1362 r. zniszczyli fortyfikację grodu kasztelańskiego. Nie pozostało to bez wpływu na przeniesienie kościoła z wyspy na stały ląd. W 1362 roku wielki mistrz krzyżacki Winrich Kniprode przekazał „Cziten” braciom Godzisławowi, Wacławowi, Racławowi i Ottonowi oraz ich spadkobiercom. W drugiej połowie XVI wieku gospodarowali tutaj Ciecholewscy herbu Sępia Głowa, Doręgowscy herbu Dwie Trąby i Wierzbięta. Około roku 1749 właścicielem Szczytna był podkomorzy Jego Królewskiej Mości, Paweł z Dorposza Dorpowski. Nastepnymi właścicielami byli: Łukasz Golański, Jakub Lipiński. Po Piotrze Nrhringu (około 1779r.) właścicielami byli Niemcy. Około 1830 roku baron Herman Estorff założył tutaj (na krótko) hutę szkła „Otylia” („Ottilienhűtte”). Następni właściciele byli złymi gospodarzami – majątek przechodził co kilka lat w inne ręce. W 1848 roku kościół (filia Przechlewa od 1617r.) został ogłoszony za opuszczony. Po świątyni pozostały bezcenne pamiątki w Przechlewie- gotycki dzwon i obraz św. Jakuba odnaleziony w 1921r. Szkołę w Szczytnie założono pod koniec XVIII w. Przed rokiem 1825 obowiązki nauczyciela pełnił były sierżant napoleoński. Szkoła mieściła się w nędznej chacie. Dopiero w 1819 roku wybudowano pierwszy budynek szkolny. W 1919 r. szkołę, do której dojeżdżał nauczyciel z Lisewa, umieszczono w domu rybaka. Ostatni pedagog – Ruhnke. Niedaleko od Szczytna, na lewym brzegu Brdy, znajduje się tzw. Góra Szubiennicza. Jak głosi legenda było to pierwotnie miejsce kultu religijnego, a w średniowieczu miejsce straceń. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Szczytno jest wsią sołecką (także dla Dobrzynia, Klesnika i Zawady). Mieszka tutaj 373 stałych mieszkańców. Sołtysem jest Pan Zbigniew Jakubowski (pierwsza kadencja,od 09 luty 2007 na lata 2006-2010). Jezioro Szczytno (643 ha, 8,5 km długości, 1,5 km szerokości i 21,4 m głębokości) rozciąga się rynnowo z północy na południe. Jezioro ma b. urozmaiconą linię brzegową. 5 wysp leżących na jeziorze podnosi znacznie jego turystyczną atrakcyjność. Rynną odbiegającą poniżej połowy jeziora, przechodzi w Szczytno Małe i dalej Końskie nad którym mieści się Ośrodek Sportu i Rekreacji Przechlewo. Na północy jeziora przebiega szlak wodny Brdy, przyciągający co wytrawniejszych kajakarzy. Otwarta przestrzeń jeziora stwarza dogodne warunki dla żeglarzy. Cały teren należy do obszaru chronionego krajobrazu „Okolice jezior Krępsko i Szczytno wraz z fragmentami dolin rzek Lipczynki i Brdy”. (HF)

Szyszka

Leśniczówka, zwana dawniej Wisthof (Wűsthof), pojawia się w źródłach historycznych jako pustkowie około roku 1850. Do 1928 roku należała do nadleśnictwa w Żołnie następnie do Borów Człuchowskich. Do 1950 roku występuje pod nazwą Wistowo. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Szyszka należy sołectwa Żołna. Mieszka tutaj 4 stałych mieszkańców. (HF)

Trzęsacz

Leśniczówka zwana za czasów niemieckich Fahlbruch. Powstała po zakupie Suszki przez skarb państwa w 1875 roku i założeniu tam nadleśnictwa. Ostatnim leśniczym przed wojną był Walter Dall. Po wojnie występuje jako leśniczówka Przełomy. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Trzęsacz (leśniczówka) należy do sołectwa Rudniki, mieszka tutaj 4 stałych mieszkańców. Leśniczówka leży tuż przy granicy z Suszką, dlatego atrakcje przyrodnicze jakie dotyczą Suszki odnoszą się i do Trzęsacza. (HF)

Wandzin

Majątek zwany dawniej Waldau (Gut Waldau – Dobro Leśne), pierwotnie połączony z Pawłówkiem. Andreas von Steckert zbudował tu w I połowie XIX wieku rezydencję myśliwską. Stąd organizował wyprawy na łowy dla szlachty pruskiej. Pod koniec tegoż wieku okoliczne lasy (Puszcza Wandzińska) stały się własnością „Berliner Holzkontor A.G”(Berliński Kantor Drzewny). Po szybkim wykarczowaniu lasów, ziemia została podzielona między kilkunastu osadników. W 1871 roku mieszkało tutaj 29 osób.Rabunkowa gospodarka doprowadziła do upadku majątek Dobro Leśne, który w 1928 roku został przekazany Wspólnocie Rady Gminnej w Przechlewie.W 1945, po opuszczeniu majątku przez wyzwolicieli, którzy doszczętnie zdewastowali zabudowania z pałacem włącznie, Wandzin przekazano Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w Płaszczycy. Kolejnym właścicielami pałacu byli: MPGK Bydgoszcz i Bydgoska Fabryka Kabli, która miała tutaj swój ośrodek wypoczynkowy (do 1980.r.). Przez blisko 12 lat pałac ulegał powolnej ruinie. Aktem notarialnym 05 listopada 1992 roku, pałac i budynki gospodarcze wraz z 9,59 ha ziemi zostały przekazane w wieczyste użytkowanie Zarządowi Głównemu Stowarzyszenia „Solidarni Plus” w Warszawie (przez BFK). Uchwałą nr 18/92 ZG Stowarzyszenia utworzył w Wandzinie ośrodek EKO „Szkołę Życia” pod patronatem Marka Kotańskiego. Dzisiejszym liderem Stowarzyszenia „Solidarni Plus” jest Pan Donat Kuczewski, który zupełnie na nowo pisze historię Wandzina. Dzisiejszy Wandzin zamieszkuje 10 stałych mieszkańców, czasowo nawet ponad 100. W Nowinach zamieszkuje 6 stałych mieszkańców w 4 gospodarstwach. Obie osady należą do sołectwa Pawłówko. ( z różnych opracowań, HF)

Wiśnica

Osiedle, które pierwotnie dzieliło się na leśniczówkę (Kaltfliess Försterei) i osadę robotników leśnych (Kaltfliess, Kolonia). Leśniczówka pierwszy raz wzmiankowana w 1816 r. – mieszkało tutaj wtedy osiem osób. Ostatnim leśniczym był Robert Barge. Natomiast osada robotników pojawia się w 1837 roku, gdy smolarz i dzięgciarz otrzymali od skarbu państwa las w dzierżawę. Około roku 1864 Wiśnica należała do Suszki. Potem stała się niezależnym majątkiem, którego ostatnim właścicielem był Schulz (do 1875r.) W latach 1975 -1928 należała do nadleśnictwa w Suszce, następnie do Rudnik. Powojenna nazwa przejściowa – Pstrągi. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Wiśnica należy do sołectwa Rudniki. Mieszka tutaj na stałe 1 mieszkaniec. (HF)

Zawada

O dawnym zasiedleniu okolicy (neolit) świadczy miedzy innymi dłuto z krzemienia pasiastego ludności kultury amfor kulistych oraz odkryte w 1960 r. groby skrzynkowe. Nazwa wsi pochodzi od położenia majątku nad wodą (za Brdą). Ciekawostka może być fakt, że na przestrzeni 600 lat jej istnienia (od 1362 r.) nie zaszły żadne zmiany w nazewnictwie, nie licząc jednej litery „Zawadda”. Pierwotnie ziemie te należały do Szczytna, dopiero w drugiej połowie XVI w. były podzielona na kilka części. Gospodarowało tu wtedy trzech Rusków herbu Lew, W.Budner, G.Broda, S. Węgrowa. W XVIII w. mieszkała tu szlachta zagrodowa kaszubska. W drugiej połowie XIX w. major Briessen rozbudował wieś: postawił budynki dla robotników folwarcznych oraz piękny dworek. Niestety, dworek został spalony w 1945 roku przez Rosjan. Po I wojnie światowej właścicielem majątku został Max Schmeling, który należał do czołówki bokserów. W 1930 r. zdobył tytuł mistrza świata w wadze ciężkiej. W 1996 roku, 91- letni Schmeling, odebrał wysokie odznaczenie państwowe od prezydenta Niemiec Romana Herzoga. Ostatnim właścicielem majątku był Walter Loss. W 1939 r. stacjonowały w Zawadzie wojska niemieckie przygotowujące się do ataku na Polskę. Znajdowało się tu także polowe lotnisko z dużą ilością samolotów pościgowych i zwiadowczych. Pod koniec 1939 roku Niemcy utworzyli w Zawadzie Komando. Oddział roboczy jeńców polskich (25 osób) pracował w okolicznych gospodarstwach. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiejsza Zawada jest wsią zamieszkałą przez 86 stałych mieszkańców. Należy do sołectwa w Szczytnie. Atrakcyjne położenie wsi nad Brdą, bliskość kompleksu leśnego i jeziora Szczytno, zachęca do wędrówek pieszych i rowerowych. (HF)

Zdrójki

Osiedle (cztery gospodarstwa) założono pod koniec XIX w. Początkowo znane pod nazwą Niederung b. Prechlau. W latach 1945-50 w użyciu była nazwa Zdrojowskie. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiejsze Zdrójki zamieszkuje 16 stałych mieszkańców, należą do sołectwa Sąpolno. (HF)

Żołna

Dawniejsze nazwy: Żelazny Most, niem Eisenbrűck, w roku 1949 – Mosty. Nazwa „Knieja Żołna” pochodząca od słowiańskiej nazwy dzięciołów pojawia się pierwszy raz w dokumencie księcia Michała Radziwiłła z 1750 r. Leśniczówkę założono w 1804 r. W 1816 były tu poza leśniczówką, dwa, a w 1864 – 11 domów mieszkalnych.. W 1879 roku założono tu szkołę i karczmę. W latach 1859-1884 założono hutę szkła, która zatrudniała około 100 osób. Mistrz szklarski, Rodiwe zbudował mieszkania dla robotników, hale, magazyny oraz piękny dwór. Po zamknięciu huty w dworze umieszczono szkołę. Nową szkołę Żołna otrzymała w 1906. Po ustaleniu granicy polsko – niemieckiej, po stronie polskiej znalazło się 2885,4 ha lasów. Osada przez długie lata utrzymywała charakter kaszubski. (oprac. M.Wikaryjczak „Przechlewo i okolice” wydanie drugie poprawione z 2000 r). Dzisiaj Żołna jest wsią sołecką także dla dwu osad: Lipczynka i Szyszki. Wszystkie trzy są typowymi osadami leśnymi. W Żołnie mieszka 68 stałych mieszkańców. Sołtysem wsi jest Pani Małgorzata Stanke. Na terenie osady obejrzeć możemy kilka starych dębów. Wytrwali mogą pod nimi poszukać resztek szkła z dawnej huty. To z Żołny bardzo często kajakarze rozpoczynają swoje spływy leżącą nieopodal,Brdą. Stąd można rozpocząć niezwykle atrakcyjne spacery po lesie i nad jezioro Lipczyno Małe. (HF)

 

Zbliżające się wydarzenia
  • Serwis Samorządowu
  • Bezpłatny System Informacyjny - SISMS
  • Lokalna Grupa Działania Ziemi Człuchowskiej
  • Lokalna Grupa Rybacka Pojezierze Krajeńskie
  • Państwowa Komisja Wyborcza
  • Pomorski Ośrodek Doradztw Rolniczego
  • Pomorski Urząd Wojewódzki
  • Pomorskie w Unii
  • Pomorskie.eu
  • Portal NGo
  • Powiatowy Urząd Pracy w Człuchowie
  • Przechlewo24.pl
  • Starostwo Powiatowe w Człuchowie
  • Triathlon Przechlewo
  • Związek Gmin Pomorskich
  • WFOŚiGW w Gdańsku
  • Pomorskie 2020
Logo Ministerstwa Cyfryzacji i Administracji Projekt pn. "Budowa samorządowego portalu internetowego z dostosowaniem do potrzeb osób niepełnosprawnych" dofinansowany ze środków Ministra Administracji i Cyfryzacji
projekt i hosting: INTERmedi@  |  zarządzane przez: CMS - SPI
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
Zamknij